Repliek van publicist Jaap Spaans
‘Merkteken van het beest: chip of Nero’

Repliek van publicist Jaap Spaans op een artikel van gastschrijver Herman Buitenhuis, dat onder de kop ‘Merkteken van het beest: chip of Nero’ verscheen in het maandblad Uitdaging van april 2006. Als discussiestuk zal dit worden geplaatst op de website www.jaapspaans.nl

Merkteken
In april 2006 publiceerde het maandblad Uitdaging een artikel van gastschrijver Herman Buitenhuis. Volgens de auteur hebben moderne identificatiesystemen als biometrie en chipimplantatie geen profetische betekenis en mogen deze zeker niet worden beschouwd als het ‘merkteken’ waarover het gaat in Openbaring 13:11-18. Bijbels bezien heeft hij dan ook geen enkel bezwaar tegen biometrie of chipimplantatie. Nu de massale toepassing van biometrie en chiptechnologie aanstaande is, neemt de belangstelling voor het onderwerp toe. Dat betekent dat ook de discussie op gang komt en dat is een goede zaak. Wanneer een criticus direct scherpe woorden gebruikt als ‘dwaallering’ en ‘sekte’, mag je toch minstens een gedegen onderbouwing verwachten. Helaas ontbreekt die in het artikel van Buitenhuis!

Uitleg van Openbaring
De kritiek van Buitenhuis spitst zich toe op de uitleg van het bijbelboek Openbaring. Hij hanteert de zogenaamde inductieve methode van de School voor Bijbelse Studies van Jeugd met een Opdracht (JmeO), die  volgens hem inhoudt dat je de Bijbel voor zichzelf laat spreken. Wie toch hecht aan een profetische benadering van het bijbelboek Openbaring verwijt hij een foute interpretatie van het bijbelboek. Hij begint met vast te stellen dat al vaker in de geschiedenis werd gedacht dat de tijd van de antichrist was aangebroken. Vervolgens stelt hij dat het belangrijk is bij het lezen van Openbaring te beseffen dat dit in eerste instantie geschreven is voor de gelovigen van die tijd. Openbaring is volgens hem vooral een boek ter bemoediging van de christenen die in de tijd van Johannes leefden en wegens hun geloof werden vervolgd. Indien ze weigerden de Romeinse keizer te aanbidden, werden ze gedood of economisch gediscrimineerd. Het merkteken op voorhoofd en rechterhand is volgens de auteur geen fysiek maar een geestelijk merkteken. Hoewel hij aangeeft twijfels te hebben over de betekenis van het getal 666, stelt hij dat dit waarschijnlijk een code is voor keizer Nero. De interpretatie dat het merkteken een elektronische chip of een vorm van biometrie is, kan volgens hem niet waar zijn. ‘De gebeurtenissen en achtergronden, meer dan 1900 jaar geleden beschreven in Openbaring, zijn van een geheel andere aard en hebben niets te maken met welk vorm van biometrie ook’ (citaat). Buitenhuis vergeestelijkt overigens niet alleen het bijbelgedeelte over het merkteken (Op. 13). Bij zijn visie op de 144.000 verzegelden (Op. 7:4) ‘verzuimt’ hij te vermelden dat zij afkomstig zijn uit alle stammen der kinderen Israël. Die stammen worden nota bene bij naam genoemd.

In de context
Vanaf 1988 publiceer ik regelmatig over de onderwerpen persoonsregistratie, nummeridentificatie, biometrie en chiptechnologie (Verder in deze repliek aangeduid onder de verzamelterm: ‘Identificatie’).1 Ik benadruk daarbij altijd dat de onderwerpen ‘merkteken’ en ‘Identificatie’ nooit geïsoleerd mogen worden benaderd, maar moeten worden beoordeeld vanuit de bijbelse en maatschappelijke context. Tevens dient uit oogpunt van een zorgvuldige exegese schrift met schrift te worden vergeleken. Deze benadering impliceert dat de huidige ontwikkelingen rond ‘Identificatie’ niet los kunnen worden gezien van andere tekenen des tijds, zoals het streven naar wereldeenheid, de chaotische politieke constellatie op de wereld, grensoverschrijdende problemen met een mondiale uitstraling zoals klimaatveranderingen, ethische kwesties, besmettelijke ziektes en dreigende grondstoffenschaarste, terreurdreiging en het herstel van Israël. Daarom mogen bij een uitleg van Openbaring andere relevante bijbelgedeelten zoals die over het herstel van Israël (Dan. 12, Jer. 16:14, Zach. 14), de wederkomst van Christus (1 Thess. 4:13, Mat. 24:37) en de tijdredenen van Jezus Christus (Marc. 13, Luc. 21) niet ontbreken. Deze belangrijke aspecten van schriftuitleg laat Buitenhuis geheel buiten beschouwing.

Openbaring is Onthulling
Het staat voor mij vast dat het boek Openbaring (Onthulling) ook geldt voor deze tijd. In hoofdstuk 1: 19 lezen we een belangrijke basistekst: ‘Schrijf dan hetgeen gij gezien hebt en hetgeen is en hetgeen na dezen geschieden zal’. Hieruit mag je de conclusie trekken dat Openbaring belangrijk was in de tijd van Johannes en het Romeinse rijk, maar ook voor deze tijd en de toekomst. In tegenstelling tot Buitenhuis bevestigen veel bijbeluitleggers, zowel uit evangelische als reformatorische kring, de eschatologische betekenis van dit bijbelboek.2 De schrijver negeert nog een ander belangrijk aspect van Openbaring 13, namelijk de universele dimensie. De antichrist doet grote tekenen en verleidt hen die op de aarde wonen. Het Romeinse rijk uit de tijd van Johannes was een groot rijk, maar beslist geen wereldrijk in de zin dat het de totale planeet Aarde beheerste. Een rijk van die omvang zal zich pas in de eindtijd manifesteren. Wat in de tijd van Johannes op kleine schaal gebeurde, zal zich in de toekomst op mondiaal niveau afspelen. Geografisch is alles ontdekt en lege plekken zijn er niet meer op aarde. Door processen als globalisering en internationalisering en de ontwikkeling van moderne communicatie- en informatietechnologie is de aarde compact en overzichtelijk geworden en het streven naar wereldeenheid dan ook realistisch. Ik volg het wereldnieuws nauwgezet, maar zie geen signalen die uitwijzen dat de huidige situatie op de wereld beter is dan in de tijd van Johannes. Integendeel. De wereld wordt met de dag chaotischer. Zelfs een economische, politieke en militaire supermacht als de VS wordt geconfronteerd met grensoverschrijdende problemen, die een internationale of zelfs mondiale aanpak vereisen en, of men het wil of niet, het universele eenheidsstreven bevorderen. Weer een omslagpunt met de impact van ‘nine/eleven’  en het proces kan zomaar in een stroomversnelling raken. En er is nog een belangrijk aspect dat criticus Buitenhuis over het hoofd ziet. In een naar eenheid en vrede smachtende wereld is de letterlijke vervulling van Openbaring 13:11-18 nu technisch realiseerbaar en dat is voor het eerst in de geschiedenis. De computer domineert de samenleving, we dreigen er volledig afhankelijk van te worden en door een druk op de knop kunnen mensen worden uitgesloten van het economische (en sociale) verkeer. Wie niet gelooft in de profetische waarde van Openbaring (en andere bijbelgedeelten), zal ook volledig vast lopen met betrekking tot de uitleg van de hoofdstukken 21 en 22.

Inhoudelijke visie ontbreekt
In 2000 nam ik op uitnodiging van de overheid in Den Haag deel aan het Publiek Debat Biometrie. De overheid nam het initiatief voor dit debat, omdat zij van mening was dat er een zeer ingrijpende ontwikkeling op komst was. Tijdens dat debat kwamen naast de onmiskenbare voordelen, ook de uiterst zwaarwegende nadelen van biometrische systemen naar voren. Vanuit die achtergrond was ik natuurlijk zeer benieuwd naar de inhoudelijke visie van Buitenhuis op het onderwerp. Helaas laat hij het op dat punt volledig afweten. Hij maakt zich er gemakzuchtig van af met de volgende vraag: ‘Betekent het dan, dat biometrie een volledig probleemloos verschijnsel is? Nee, dat is het niet. Er zijn onder andere problemen met betrekking tot privacy. Het ligt buiten het kader van dit artikel om daarop in te gaan’(citaat). Ik vind dat onthutsend en zeker voor iemand die aangeeft zelf werkzaam te zijn als database administrator in de automatisering. Kritiek uiten op een visie is oké, maar heb dan wel de moed daar je eigen visie tegenover te stellen. Hoe kan iemand nu stellen dat bescherming van de persoonlijke levenssfeer of privacy (en lichamelijke integriteit, want Buitenhuis heeft het ook over chipimplantatie) buiten het bestek van het onderwerp valt? Het getuigt van een gebrek aan inzicht, want privacy is in het proces namelijk een kernbegrip. Onderdrukking van mensen om welke redenen dan ook, begint altijd met de schending van belangrijke grond- en mensenrechten. Hebreeën 11:34 e.v. geeft er de voorbeelden van en Buitenhuis haalt zelf het voorbeeld aan van de christenen in de tijd Nero. Zij werden vervolgd en verdrukt en dat betekende schending van fundamentele rechten, zoals het recht op lichamelijke integriteit. Hoe hij, dat wetende, zo’n belangrijk aspect van ‘Identificatie’ kan negeren is voor mij een raadsel.
 
Belangrijke grondrechten
Angst voor biometrie is volgens hem volledig misplaatst. De problematiek die Buitenhuis schetst is echter veel breder dan biometrie alleen. Het gaat om het totaalproces dat zich thans op de wereld voltrekt. Op dit moment is een identificatie- en controlesysteem in ontwikkeling op basis van biometrie, chiptechnologie en nummeridentificatie. Het systeem dat qua omvang zijn weerga niet kent, is gebaseerd op universele standaarden en afspraken. Wie uit ervaring weet hoe moeilijk het is om eenheid te bereiken in een familie, (kerkelijke) organisatie of bedrijf, zal onderkennen hoeveel afstemming en coördinatie er nodig is om over een dergelijk complex onderwerp eenheid op mondiaal niveau te verkrijgen. Niet alleen verontruste christenen, of leden van een sekte of dwaallering zoals Buitenhuis denigrerend stelt, tonen zich bezorgd over de ontwikkeling. Eind 2005 waarschuwde een werkgroep van de Europese Commissie voor een centrale opslag van biometrische gegevens. De Raad van Europa constateerde in diezelfde tijd dat biometrie rechtstreeks raakt aan de menselijke integriteit en waardigheid. Het was allemaal te lezen in de Staatscourant, het officiële orgaan van de overheid. Artikelen met een vergelijkbare strekking verschenen ook in andere seculiere bladen.3 Moderne identificatiesystemen maken mensen meetbaar en volgbaar en vatbaar voor manipulatie. Wat daarvan de gevolgen kunnen zijn is treffend duidelijk geworden in de geschiedenis. Joden konden in de Tweede Wereldoorlog worden opgepakt en afgevoerd naar de vernietigingskampen omdat zij zo gedetailleerd waren geregistreerd en in kaart gebracht en ons land een nagenoeg perfect ‘Ausweis’ had ontwikkeld. Een vergelijkbare situatie zagen we in de voormalige DDR. Burgers controleerden elkaar en gaven informatie over belangrijke zaken als godsdienst, politiek, levensbeschouwing of kritiek op de overheid door aan het gezag.4 Het gebeurde allemaal op dit continent, ver na de tijd van Johannes en keizer Nero, maar veel te kort geleden om al te vergeten. Ik gaf eerder aan dat Buitenhuis niet ontkent dat er in het Romeinse rijk in de tijd van Johannes sprake was van lijden en verdrukking. Die verdrukking vond plaats op last van de Romeinse keizer, van overheidswege dus. Maar kennelijk acht hij een herhaling van dit kwaad, maar dan op veel uitgebreidere schaal, uitgesloten. Hij beperkt de ernstige waarschuwingen in het boek Openbaring immers tot die tijd. Een naïeve gedachte, die mensen in slaap sust. De Bijbel leert dat de verdrukking in de tijd van Johannes in het niet zal vallen vergeleken met de verdrukking die nog over de wereld zal komen (Dan.12:1). Nu al zien we een groeiend spanningsveld rond belangrijke grondrechten, zoals vrijheid van meningsuiting, het recht op bescherming van de persoonlijke levenssfeer (privacy) en lichamelijke integriteit. (Artikelen 7,10 en 11 Grondwet). Sinds de aanslagen in New York (9/11) is het proces in een stroomversnelling geraakt. Nieuwe calamiteiten kunnen het proces dat in werking is gezet verder aanjagen. Kennelijk is de schrijver ook vergeten dat op veel plaatsen in de wereld mensen al vanwege hun geloof worden vervolgd en onderdrukt. Buitenhuis heeft het ook over angst voor biometrie en chiptechnologie. Mijn ervaring is dat mensen niet angstig worden van die paar kritische artikelen en boeken die christenen, en anderen die opkomen voor burgerrechten, publiceren over dit onderwerp. Waar men angstig van wordt is de algemene situatie op de wereld die nieuwsprogramma’s ons dagelijks voorschotelen. En wat de ontwikkelingen op het gebied van ‘Identificatie’ betreft: deze voltrekken zich inderdaad in een uitzonderlijk hoog tempo, waarbij drastische en onomkeerbare maatregelen vaak worden genomen zonder de noodzakelijke ethische en levensbeschouwelijke bezinning. Veel mensen voelen intuïtief aan dat dit proces diep zal ingrijpen in hun levens en dat maakt onzeker en onrustig.

Waakzaamheid
Buitenhuis verwijt anderen dat zij geen goede onderbouwing van hun visie geven. Ook ik hecht aan een goede onderbouwing. Omdat we hier met zo’n serieus onderwerp te maken hebben, heb ik zelf de gewoonte om publicaties erover altijd gedegen met bronnen te onderbouwen. Ik gebruik voor die onderbouwing zowel christelijke als seculiere bronnen, om niet het verwijt te krijgen ‘zweverige’ theorieen uit te dragen. Helaas levert de criticus in zijn artikel zelf een gebrekkige onderbouwing. Ik zal dat met een voorbeeld verduidelijken. De auteur stelt t.a.v. de vervolgingen van christenen in de tijd van Nero dat deze werden uitgevoerd door de Romeinen en ‘waarschijnlijk ook door de Joden’. Zo’n constatering laat je weg of je onderbouwt die deugdelijk met bronnen en toont aan waar die waarschijnlijkheid op berust. Dat is noodzakelijk in een tijd van groeiende anti-Joodse en anti-zionistische sentimenten. Ook ten aanzien van het onderwerp (Identificatie) zelf haalt hij geen bronnen aan, maar verwijst slechts naar een notitie van de ChristenUnie. Ik betwijfel echter of hij die goed heeft gelezen. Juist deze notitie bevat namelijk een duidelijke waarschuwing. Op pagina 3 van de notitie wordt gepleit voor maatregelen voordat deze ‘onomkeerbaar zijn geworden’(citaat pg. 3). Ten aanzien van de rfid-chip wordt in de notitie gesteld dat er bezwaren zijn tegen bepaalde toepassingen van tags en bij opslag van gegevens in een database wordt gesteld dat: ‘de gevaren van deze tag (chip) voor de privacy veel groter zijn’ (citaat pg. 5). De opstellers van de notitie zijn ronduit tegen de verplichte implantatie van chips en daarbij wordt expliciet verwezen naar artikel 11 van de Grondwet en er is zelfs een verwijzing naar Openbaring 13 (pg. 6).5 Door de indruk te wekken dat de notitie van de ChristenUnie aansluit bij zijn visie (hij kwalificeert de notitie immers als ‘een goed artikel’) en vervolgens de waarschuwingen uit de notitie achterwege te laten, schotelt Buitenhuis mij als lezer van Uitdaging onjuiste informatie voor. Dat is onzorgvuldig. In een aansluitende brief van 13 juli 2005 pleit de ChristenUnie zelfs voor wettelijke maatregelen om misbruik zoals schending van de privacy te voorkomen. Een christelijk dagblad kwam de dag erop met een artikel onder de kop ‘Chip in bovenarm verontrust CU’. In februari 2006 toonde de CU zich bij monde van kamerlid Slob oprecht verbaasd over het feit, dat gelaatsscans en vingerafdrukken van alle Nederlanders in een centrale databank zullen worden opgeslagen. Uit een bericht op de website van de CU bleek dat men dat nogal voorbarig vond. ‘Er moet eerst een fundamentele discussie worden gevoerd over de privacyrechtelijke bescherming van burgers’, aldus een woordvoerder. Het is niet correct om bij de beoordeling van zo’n belangrijk onderwerp deze waarschuwingen vanuit de politiek en de media te negeren. Bij dat besluit werd zelf het parlement gepasseerd.6 Dat Buitenhuis zelfs bij een onderwerp als chipimplantatie geen kritische kanttekening plaatst, is voor mij onbegrijpelijk.  Uiteindelijk zal de tijd leren waar de waarheid ligt. 

De ontbrekende visie van Jeugd met een Opdracht
Waarom in het artikel bij herhaling wordt verwezen naar de christelijke organisatie Jeugd met een Opdracht (JmeO) en de daaraan verbonden bijbelschool is voor mij onduidelijk. Ik vermoed dat het dient om de argumentatie van de schrijver kracht bij te zetten of zijn status te verhogen. Een andere reden kan ik niet bedenken. In het naschrift vermeldt hij namelijk over JmeO dat: ‘een offici?le visie over dit onderwerp binnen die organisatie niet bestaat’ (citaat). Dat hij een organisatie erbij sleept die toch geen visie op het onderwerp heeft is uitermate verwarrend. Hij hanteert in het begin van zijn artikel namelijk wel de methode van bijbeluitleg van deze school van JmeO, om vervolgens in het naschrift te stellen dat men geen officiële visie op het onderwerp heeft. Misschien is de tijd aangebroken om wel een visie te ontwikkelen op dit onderwerp, waar iedere burger al op zeer korte termijn mee te maken zal krijgen en die diep zal ingrijpen in de levens van mensen. Nu loop je het risico mensen in slaap te sussen en dat is geen goede zaak. De Heer Jezus Zelf maant de gelovigen immers waakzaam te zijn en de tijd te onderkennen (Luc. 12:56).

Bronnen

  1. Biometrische identificatie. Digitaal Brandmerk? Jaap Spaans. Uitgave: Oogstpublicaties Amsterdam, 2001.
    De gecontroleerde samenleving. Jaap Spaans. 1998.
    Identificatie. Jaap Spaans De invloed van moderne identificatiesystemen als biometrie, nummeridentificatie en chips op ons leven. 
  2. Dr. A.H. Edelkoort, Hervormd predikant. De openbaring van Johannes. Pg. 15. Uitgave H. Veenman en Zonen. 
    Profetisch Perspectief. C. van der Haagen. Uitgave Het Zoeklicht.
    Prof.dr. W.J. Ouweneel in Het Zoeklicht, februari 2006. ‘Ondergang en herrijzenis van het Romeinse rijk’.
    De totale controle. Dr. Wim Malgo. Uitgave: Middernachtsroep, 1984.
    De Planeet die aarde heette. Hal Lindsey. Uitgeverij Luitingh, Laren. 1972.
  3. Staatscourant van 31/10, 9/11 en 21/12 2005 respectievelijk ‘Raad van Europa waarschuwt voor nadelen biometrie voor identificatie’, ‘Biometrische gegevens niet centraal opslaan’ en ‘Stevige controle op VIS nodig’.
    Maandblad De Oogst, september 2005. ‘Een sleepnet voor persoonsgegevens’.
    Het Zoeklicht, januari 2006. ‘In gewetensnood door identificatietechologie’.
    Staatscourant, 28/11 2005 en 11/1 2006: ‘Noodzaak opslag verkeersgegevens Internet nog steeds niet aangetoond’ en ‘CBP ziet toename massale verwerking persoonsgegevens’.
    De Volkskrant, 28 januari 2006. ‘Wie neemt het op tegen Big Brother?’.
    Nederlands Dagblad, 19/8 2005. ‘Klachtenregen over identificatieplicht’.
    NRC-Handelsblad, 18/7 2005. ‘Een sleepnet voor privé-gegevens’ en ‘de politie mag eigenlijk alles al’.
  4. IKON-uitzending van 20 februari 1990 (Kenmerk). Over het in kaart brengen van de Jodenbuurt van Amsterdam en de ijver van gemeente-ambtenaren.
    De Oorlogskranten deel 10. Het perfecte persoonsbewijs. Over Jacobus Lambertus Lentz. ‘De volmaakte ambtenaar. Dienstklopper ontwerpt onvervalsbaar Ausweis.
    De Gecontroleerde Samenleving. Jaap Spaans. 1998.
  5. Brief van de ChristenUnie van 13/7 2005 betreffende RFID-technologie.
    Notitie van de ChristenUnie ‘RFID-chips. Kans of gevaar?’.Mei 2005. Pagina’s 5,6,7 en 10.
  6. Brief van de ChristenUnie aan de kerken van 13 juli 2005 betreffende ontwikkelingen omtrent RFID-technologie.
    Reformatorisch Dagblad, 19 juli 2005. ‘Chip in bovenarm verontrust CU’.
    Reactie ChristenUnie op kenmerken Nederlanders in databank, 24 februari 2006.
    De Volkskrant, 24 februari 2006. ‘Kenmerken Nederlanders in databank’.
Aangemaakt: 12-4-2006, Laatste bewerking: 12-4-2006